Recep Ali Aksoylu KARADENİZ FOLKLORUNDA ARMONİK VE BAĞLAMA
Yazı Detayı
08 Eylül 2019 - Pazar 05:09
 
KARADENİZ FOLKLORUNDA ARMONİK VE BAĞLAMA
Recep Ali Aksoylu
medya@acoor.net
 
 

Yerel folklorumuzda kendine has tarzı olan türkücü İsmail Türüt zaman zaman gündem olabilmek adına güncel konjonktürü müziğinde işler, absürt türküler yapardı ama bu kez tamamen uçmuş!

Türüt, ulusal ve yerel medyada yer alan röportajında “Karadeniz’de iki saz vardır. Biri kemençe, diğeri de tulumdur” deme gafletinde bulundu. Az buçuk müzikle ilgisi olan birisi bile bu gafı yapmaz. Öğrenmesi veya anımsaması için dilim döndüğünce biraz detay vereceğim ama önce hemen sıcağı sıcağına kısa bir özet yapayım.

Tulum, sadece Rize’nin Çayeli ilçesinin doğusunda kalan ilçelerin ve yüksek kesimlerin, yaylaların enstrümanıdır. Kemençe ise Batum’dan Ordu’ya vardır. Ancak bu iki enstrümandan önce veya iki enstrümanla beraber yörede iki asırlık geçmişi olan armonik denilen bir enstrüman daha vardır.

Mozika ve santur olarak da bilinen Armonik, 40-45 sene öncesine kadar kemençeden çok daha yaygın ve popüler bir enstrümandı Rize’de. Bugün unutulmaya yüz tutmuşsa bunun çok farklı nedenleri vardır, biri de Sayın Türüt gibi kültürümüzü bilerek, bilemeyerek erozyona uğratanlardır. Bu nedenleri çok kere yazdım, tekrarlamayacağım.

ARMONİK 80 ÖNCESİNDE KEMENÇE’DEN POPÜLERDİ

Yerel folklorumuza dair tulumun efsanesi Remzi Bekar’la, kemençenin ustası Musa Agun’la, müzikolog – araştırmacı Mahiye Morgül’le çok sohbetim oldu. Ayrıca dinlediklerimden, duyumlardan değil, bizzat yaşanmışlıklardan, şahit olduklarımızdan hareketle özellikle Rize merkez lokasyonunun yarım asır öncesine kadar en bilindik ve tercih edilen enstrümanının armonik olduğunu biliyoruz. Rize’de çıksan sokağa, yaşı 50’nin üzerinde olan her Rizeli armoniği doğrulayacakken İsmail Türüt’ün bu gafını açıkçası anlamakta zorluk çektim.

Karadeniz'e yaklaşık 200 yıl önce Kafkaslardan geldiğini kıdemli üstatlardan işittiğimiz, bir dönemin düğünlerinin vazgeçilmezi iken sosyal değişimlere paralel olarak yerini kemençeye bırakan armonika geleneğinin kültürümüzden silinmemesi, yeni nesillere tanıtılması ve yarınlara kalabilmesi için 5-6 yıldır az sayıdaki dostla emek veriyoruz.

2012’de şahit olduğum bir sohbetten esinlenerek bir akademisyen dostumdan Rize kökenli gençlere, “Rize’nin müzik enstrümanı nedir?” diye sormasını istedim. 35 Rizeli gencin yanıtlarında sadece kemençe ve tulum vardı. Yadırgamadım, çünkü dinlememiş, şahit olmamışlardı. Çünkü artık düğünlerde çalınmıyordu, çalanı da yok gibiydi.

Bu yaklaşımla Nisan 2013’de İstanbul’da Rize merkezin derneğini kurma yolunda nabız ölçtüğümüz 300 hemşerimizin katıldığı yemekli toplantıda Yusuf Bağdatlı’nın armoniği ile horon yaptırmasını sağladık. O gece armonikle hatıralar canlandı, gençler ilk kez duymuş oldu. Sonrasında içerisinde olduğum Rize ile ilgili her organizasyonda armoniğe yer verdirerek yavaş yavaş anımsanmasına katkıda bulunmaya başladık.

Eski kaideleri belki zaman içinde birileri ilgi duyar, sahiplenir diye kasetli teybine kaydeden 1936 doğumlu Kenan Coşkun ile Süleyman Sarıahmetoğlu’ndan bu kültür mirasını yarınlara taşıyabilmemizde tam destek veriyor. Zaman ve mesafeye takılmaksızın bu enstrümanımızı dinletebileceğimiz her yere geliyorlar. Genç mühendis Halil İbrahim Onay’ın da arkadaşlarıyla 80 civarında mozika çalanla kayıtlar sağlamak suretiyle armonik kültürümüze önemli katkıda bulundu.

Armonik kültürümüz alaylı tarz öğrenilerek geçmişte sürüyordu. Belli bir müfredatının olmadığını düşündüğüm armonik eğitimini resmi programlarına alması için Süleyman Sarıahmetoğlu ve Kenan Coşkun üstatlarla Rize Halk Eğitim Müdürlüğü nezdinde temaslarımız oldu. Ezgilerinin

notaya geçirilmesinden sonra kurs programına dahil edilebilecekmiş. Ama Süleyman Sarıahmetoğlu, “keşke öğrenmeye hevesli olan olsun, ben hazırım” diyor.

Cumhuriyetten sonra tulumun Hemşin ve çevre lokasyonlarda gıdım gıdım nasıl geliştiğini Remzi Bekar’dan dinlemiştim, kemençe ve armonikın kıyasını da Kenan Coşkun’tan paylaşayım dilerseniz.

“Hasan Sözeri’nin radyo programın etkisi ile 1950’lerin ortasına doğru kemençe kısmen yaygınlaşmaya başladı. Eskiden düğünlerin tamamı evlerde olurdu. Kemençelerde bugünkü gibi zengin oyun havaları olmadığı gibi sesi de çok kısık olduğu için armonik tercih edilirdi. Ayrıca parmakla sayılacak kadar az kemençeci vardı geçmişte. Ama kemençe gelişti, düğünlerde org çalınmaya başlayınca armonik unutuldu maalesef, şimdi yeni yeni canlandırmaya çalışıyoruz”.

Müzikolog Mahiye Morgül’de bu konuda, talebim üzerine 2017’de yayımladığı “Rize Türküleri” kitabında, “Düğün ve eğlencelerde, kapalı alanda kızlar armonikle horon oynardı. Kemençe ise erkeklerin avluda açık alanda oynadıkları horonlarda kullanılırdı” şeklinde yazıyor.

KARADENİZ FOLKLORUNDA BAĞLAMA

Diğer enstrümanların yanında armonik’te çalan Mahiye Morgül ve yerel müziğimizin içerisinde olanlar, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı DOKAP’in sitesinde de yer aldığı gibi Rize’nin Trabzon tarafında bağlama, kaval, davul ve diğer bölgelere göre az da olsa zurnanın da türkülerde kullanıldığını ifade etmektedir.

Armonik’i 40 yaş altı bilmeyebilir. Ama yıllardır kendine özgü yerel bir tarzı olan, ekmeğini bu iş kolundan sağlayan İsmail Türüt’ü bu denli geçmişi olan armoniği bilmemesini, üstüne üstlük folklorumuzda fevkalade güzel örnekleri olan bağlamayı da es geçmesini ayıplarım.

Otoritesi değilim ama ben yine de aklıma gelen birkaç örneği sıralayayım. 1970’lerin başında Artvin kökenli Erkan Ocaklı, kemençe ile bağlamayı birleştirerek kendi tarzını yaratıp yöre müziğinin popülerleşmesine Hasan Sözeri’den sonra en büyük katkıyı sağlamıştır. 80’lerde arabesk ve taverna müziğin yükselişe geçmesiyle Erkan Ocaklı’nın yöresel çizgisi değişmiş ama aklımızda bağlaması kalmıştır.

İrfan Ruhi Eren’i anımsıyorum gençliğimden. İyidereli. Kemençe ve bağama çalardı önceleri, sonra ağırlıklı bağlamasıyla türkü söylemeye başladı. 1979’da Ses Yarışması’nda birinci seçildikten sonra İstanbul’a yerleşti, İstanbul Radyosunda Rize yöresine ait bildiği türküleri ve sözlerini kendisinin yazdığı “Ağısar Dereleri,” “Parmağında Yüzükler” gibi pek çok türküyü okuyarak yerel halk müziği repertuarımızı zenginleştirdi.

Türüt’ün dediğine paralel Volkan Konak’ta söyleşilerinde Karadeniz Müziği yapıyorum demiyor. O da Davut Güloğlu, İsmail Türüt gibi kendi tarzında başarılı örnekler sunuyor. Ancak 90’lı yılların başında gitarıyla kendine özgü tarz bir tarz oluşturan Volkan Konak, Karadenizlilerin beklediği kalitede ve günün diğer popüler müzikleriyle rekabet edebilecek düzeyde Karadeniz Müziği’ne yep yeni bir ivme kazandırmıştır. Bestelediği müziklerin içerisine yöresel motifleri de katarak kendine özgü bir tarz yaratıp Karadeniz Müziği’ne ayrı bir renk getirerek folklorumuzun kent merkezlerinde genç nesiller arasında ilgi görmesini sağlamıştır.

Demem o ki, Karadeniz Müziği sürekli değişimlere maruz kalmış, armonik bir yana kemençe ve tuluma dayalı olmaktan çok ayrı bir noktaya taşınmıştır. Bağlama ile de çok güzel eserler yapılmıştır.

İşin özü bağlama da Karadeniz müziğinde hep vardır. 70’lerde merhum Erkan Ocaklı nasıl yeni bir soluk olmuşsa son yıllarda da günümüzün Pir Sultan Abdal’ı Senozlu Sinan Akçal bağlaması ile Karadeniz müziğinde çok sayıda kalıcı türküye hayat vermekte, konserlerinde müzikseverlerle buluşmaktadır. Sinan Akçal ozanın Kalem, Armudun Sapı ve daha onlarca bestesini, yorumunu hatta bu hafta yaptığı “Marbudam –naçar” eserini YouTube’da dinlerseniz yerel müziğimizde bağlamanın lezzetini de tatmış olursunuz.

Eminim bilgi fakiri İsmail Türüt’te dinlese mest olur, baltayı taşa vurduğunu anlar, üstattan feyz almak ister.

Müzik uzmanlık alanım değil. Haddimi biliyorum. Sadece şahit olduğum, gözlemlediklerimden hareketle bir aydın olarak konuya yaklaşıyor, kültürümüzün korunması yarınlara taşınması için emek veriyorum. Elbette bu yazımdan sonra Mahiye Morgül veya müzik – folklor tarihimize dair araştırmaları, gözlemleri de olan hemşerilerim konuya dahil olarak katkıda bulunacaklar, konu daha da sağlıklı temellere oturtulacaktır.

Recep Ali Aksoylu / 08 Eylül 2019

 
Etiketler: arsiv
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
25 Haziran 2021
Fenerbahçe Spor Kulübü, futbolda Ali Koç ile başarılı değildir
06 Haziran 2021
SANAYİCİ DIŞ PAZARA YÖNELİNCE İÇERDE ÜRETİM, SATIŞ DURMA NOKTASINDA!
20 Nisan 2021
BU RAMAZAN KOMŞUMUZUN KALBİNE DOKUNALIM
18 Ocak 2021
DÜNYA YILDIZI MESUT ÖZİL LİGİMİZE RENK KATACAK
13 Ocak 2021
ALLAH AŞKINA RİZENİN SEMBOLU BARDAK OLUR MU?
12 Ocak 2021
Mağdur Çaykur Rizespor'dan Başka Herkes Konuşuyor!
05 Ocak 2021
YENİ ASGARİ ÜCRETİN EMEKLİ VE ORTANCA MAAŞLARINA BASKISI
13 Aralık 2020
RAHMİ METİN BAŞKANIM RİZE SİZDEN TOPA GİRMENİZİ BEKLİYOR
13 Aralık 2020
TOMAS HOCANIN ÇAYKUR RİZESPOR’U 7 SEZONUN EN İYİSİ
07 Kasım 2020
Mesut Yılmaz'a Vefa Borcu
19 Eylül 2020
BAKANLIĞIN DERS KİTAPLARI İSRAFINA EBA DA EKLENDİ Mİ?
20 Temmuz 2020
DÜŞECEK SON İKİ TAKIM ARASINDA Ç RİZESPOR OLABİLİR Mİ?
10 Haziran 2020
PERAKENDE DE STOK YÖNETİMİ
10 Mayıs 2020
YANLIŞ LOKASYONA KARŞI OLMAK, YATIRIMA KARŞI OLMAK DEĞİLDİR!
27 Nisan 2020
80’LERDEN SONRA ÇAY VE RİZELİ BİR DAHA Mİ !?
08 Nisan 2020
KREDİLER 3 AY ÖTELENDİ, PEKİ ÇEK’LER NE OLACAK?
29 Mart 2020
ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANI APAR TOPAR Mİ GİTTİ?
24 Mart 2020
İÇİMİZ DIŞIMIZ CORONA. HEPİMİZİ ALDI HORONA!
03 Mart 2020
ÜNAL KARAMAN’A CAMİANIN DESTEĞİ TAM
01 Mart 2020
ARTIK GERİ DÖNÜŞÜ YOK, TEMİZLEYİP DÖNECEĞİZ İNŞALLAH
06 Şubat 2020
EUROLİG’DE EFES – FENERBAHÇE FİNALİ NEDEN OLMASIN !..
12 Ocak 2020
EKREM ORHON’U “ANLA”YABİLMEK
06 Ocak 2020
KANAL İSTANBUL DEĞİL, TÜRKİYE’NİN 2.BÜYÜK KENTİ PROJESİ
29 Aralık 2019
TÜRK MALI MI, YERLİ Mİ?
20 Aralık 2019
SAMSUN'DAN SARP'A... EMİN MİSİNİZ 
04 Aralık 2019
OVİT GEÇİLMESİN Mİ İSTENİYOR!
30 Kasım 2019
KONU İSTİHDAM, RAKAMI DEĞİL NİTELİĞİ ÖNEMLİ !..
19 Kasım 2019
ÇAY İYİ KAZANDIRINCA RİZELİ KENEVİRİ UNUTTU
16 Ekim 2019
Rizeli ve Elazığlı Gençler Biz ANADOLUYUZ Dediler
28 Eylül 2019
DÖNDÜK MÜ YİNE BAŞA!
23 Eylül 2019
FERETİKONUN COĞRAFİ TESCİLİ VAR, KENDİSİ ?
14 Ağustos 2019
Vanpir Kelebek
18 Temmuz 2019
RİZE’DE Kİ SPOR TESİSLERİNE YEREL DEĞERLERİMİZİN ADININ VERİLMESİ, RAHMİ METİN BAŞKANDAN TALEBİMDİR
04 Temmuz 2019
Ne Vedat'mış Be
26 Haziran 2019
23 Haziranda Sevgi Dili Kazandı
10 Haziran 2019
Futbol Sadece Futbol Değildir !..
28 Mayıs 2019
RİZE’NİN ŞEHİR HASTANESİNE DEĞİL, HEKİME VE ENDÜSTRİYE İHTİYACI VAR
21 Mayıs 2019
Yeni Eğitim Matematiksiz mi ?
03 Mayıs 2019
ANAYASASI OLMAYAN İŞLETMELER / AİLE İŞLETMELERİNDE KURUMSALLIK
23 Ocak 2019
KASIMPAŞA GALİBİYETİ KÜMEDE KALMA ÜMİTLERİNİ YEŞERTTİ
30 Aralık 2018
RİZE MERKEZDE ZORUNLU KENTSEL DÖNÜŞÜM KARARI NASIL UYGULANACAK?
01 Ekim 2018
ÇAYKUR RİZE, COCU’YU GÖNDERİP ERSUN YANAL’A KAPI MI AÇACAK?
28 Eylül 2018
Vampir Kelebek Karadeniz'de Şimdide Arıcıları Tehdit Ediyor !..
24 Eylül 2018
Rize'de Kesilen Ağaç Konusunda Süreç İyi Yönetilemedi
31 Ağustos 2018
BAŞKAN KASAP’TAN ATMA TÜRKÜCÜ AHMET’E GECİKEN VEFA
08 Ağustos 2018
YANGIN EVİMİZDE, İŞİMİZDE. ALEVLERİN ÖNÜ ALINMALI
24 Temmuz 2018
SAMSUN-SARP DEMİRYOLU HATTI LÜKS DEĞİL, İHTİYAÇTIR
29 Haziran 2018
TÜRKİYE VE RİZE’DE 24 HAZIRAN’IN RAKAMLARLA ANALİZİ
16 Haziran 2018
NURAY AKSOY, MAMOŞ VE TEVAFUK
16 Haziran 2018
NURAY AKSOY, MAMOŞ VE TEVAFUK
10 Haziran 2018
İnsan Kaynaklarına Değer Veren Şirketlere Çalışmak
03 Haziran 2018
FENERBAHÇE’DE YILDIRIM ALİ KOÇ ARTIK BAŞKAN !
28 Mayıs 2018
ATATÜRK MİLLET BAHÇESİ VE İSTANBUL’UN HAVA LİMANLARI
25 Mayıs 2018
OLMADAN OLMUŞUN YÜKLEYECEĞİ RİSKE DİKKAT
26 Mart 2018
Tereyağı'nda Trabzon Kerameti
09 Mart 2018
KAFANIN İÇİ DAHIL YÜK TAŞIDIKÇA AĞIRLAŞIR.
05 Mart 2018
Herkesin Herkesi Yenebildiği Bir Garip Lig TFF 1. Lig !
12 Şubat 2018
Ezeli -Ebedi Rakibimiz Şampiyon Olsun Daha İyi
24 Ocak 2018
Siyasiler kampanyayı,Kime Neden Yapar !
30 Aralık 2017
Bari Asgari Ücretten Vergi Alınmasın !
02 Aralık 2017
ABD’DE Kİ KANITLAR TÜRK YARGISI İÇİN DE GEÇERLİDİR.
29 Kasım 2017
FW: FRANCHİSİNG BAYİLİK DEĞİLDİR, KOMPLE İŞLETMECİLİK MODELİDİR. RA Recep Ali Aksoylu Yanıtla| Bugün, 06:31 medya@acoor.net FRANCHİSİNG Bayilik Değildir.docx 22 KB 2 ekin (118 KB) Tümünü indir
21 Kasım 2017
RİZE RTEÜ’DE GARİP İŞLER OLUYOR…
09 Kasım 2017
EKMEĞİN DIŞI İÇİNDEN AZ Mİ KİLO ALDIRIYOR?
01 Kasım 2017
RİMER'in Rize yerel Kültürüne katkısı Kemençe,Tulum Mozika
23 Ekim 2017
GS – FB DERBİSİNDE CÜNEYT ÇAKIR NEDEN GÜNAH KEÇİSİ Kİ !..
Haber Yazılımı